حسرت های جام جهانی ۱۹۷۸

 کاش در اولین بازی به تور هلند نمی خوردیم. ایران با یک  برنامه تدارکاتی بسیار وسیع راهی آرژانتین شده بود. به عنوان تنها نماینده آسیا و با گذشتن از سد کره و استرالیا و کویت. در برنامه تدارکاتی ایران بازی با باشگاه هایی مثل پاری سن ژرمن، اف سی بروژ و تیم های ملی مثل بلغارستان و ولز و فرانسه گنجانده شده بود. اما با تمام این احوال نام هلند هنوز برای ایران رعب آور بود. یادتان باشد که تا میانه دهه ۷۰ آژاکس حاکم مطلق  باشگاه های اروپا بود و در جام جهانی ۱۹۷۴ هلند تنها با بدشانسی فینال را به آلمان غربی واگذار کرده بود. هلندی های بلندقامت و سریع و جاذبه توتال فوتبال، ذهن بازیکنان ما را سحر کرده بود. ارنست هاپل بلژیکی سرمربی هلند بود و وارث سنت بازی تهاجمی رینوس میشل.

ترس ایرانی ها را از سخنان به جا مانده از علی پروین در رختکن قبل از بازی می توانید حدس بزنید. وقتی مطمئن بود که کمتر از شش تا نخواهند خورد. بازی سختی شد. سه هیچ باختیم و اگر ناصر حجازی در روز خوبش نبود، همان شش گل پیش بینی علی پروین به حقیقت می پیوست. دو تا ضربه پنالتی و یک ضربه سر که هرسه تا را رابی رنسن برینگ مهاجم بزرگ هلندی به ثمر رساند. خط آتش هلند در آن جام رنسن برینگ و جانی رپ بودند و آری هان و نیسکنس و ویلی واندرکرکوف در خط هافبک بودند. دیدن آن بازی بین ایران و هلند حتی بعد از گذشت این همه سال رقت برانگیز است. هلندی ها با ایران بازی موش و گربه راه انداخته بودند و خط هافبک ایران توانایی ایجاد هیچ فرصت گلی نداشت. در فقدان حسن روشن نیمه مصدوم و نیمه آماده، حشمت خان دوتا مهاجم یک شکل یعنی حسین فرکی و غفور جهانی را در خط حمله گذاشته بود که هیچ کدامشان قدرت حفظ توپ چندانی نداشتند. پشت سر این ها هم ابراهیم قاسمپور سوگلی حشمت خان بازی می کرد که درخشش خاصی نداشت. در چنین ترکیب هجومی غیرقابل درک، هلند ایران را به راحتی سلاخی کرد و همان طور که گفتم باید شکرگزار ناصر حجازی باشیم که گل های بیشتری نخوردیم. پنالتی ها را آندرانیک اسکندریان و ناصرحجازی دادند.

جالب است بدانید که هلند در نهایت تا فینال هم پیش رفت و نایب قهرمان جهان شد، اما کارنامه اش در این جام چندان درخشان نبود. آنها سه پیروزی به دست آوردند مقابل ایران، اتریش و ایتالیا. دوبار شکست خورند مقابل اسکاتلند و آرژانتین و دو تساوی هم به دست آوردند مقابل آلمان و پرو. سه پیروزی ، دو تساوی و دو باخت و نایب قهرمانی جهان! هلند در این جام طی ۷ بازی ۱۰ بار دروازه اش گشوده شد و البته ۱۵ گل هم به ثمر رساند. بهترین بازیکن هلند در این رقابت ها آری هان هافبک شوتزنشان بود که دو گل خارق العاده و از فواصل ۲۵ و ۳۰ متر به دو دروازه بان مشهور دنیا زده بود. گل هایی که وارد دروازه دینو زوف و سپ مایر شده بود.

در بازی بعدی این گروه، ایران به ملاقات اسکاتلند رفت. اسکاتیش ها در بازی اول به شکل تحقیرکننده ای سه بر یک به پرو بازی را واگذار کرده بودند اما خط حمله رویایی شان شامل کنی دالگلیش  و جو جوردن آنها را به آینده امیدوار نگه داشته بود. می گویند قبل از بازی با ایران اسکاتیش های بی بند وبار حسابی باده گساری کرده بودند و روز بازی با ایران هنوز خمار بودند. مهاجرانی، این بار هم زوج فرکی و جهانی را جلو قرار داده بود و در دو طرف با دانایی فرد در سمت راست و قاسمپور در سمت چپ ظاهر شده بود و در وسط هم با ترکیب صادقی و علی پروین. در واقع یک لوزی کلاسیک. یک گل به خودی دردناک از آندرانیک اسکندریان موجب شد بازی خوب نیمه اول ایران مقابل اسکاتلند ناکام بماند اما در نیمه دوم ایران شروع به یک بازی هجومی کرد و در نهایت ایرج دانایی فرد با تکنیک در خور توجه خود و یک شوت زمینی از فاصله هشت متری گل تساوی را به دروازه اسکاتلند دوخت تا ایران با یک تساوی  باورنکردنی امیدهای خود را حفظ کند. در بازی دیگر گروه  هلند صفر بر صفر مقابل پرو متوقف شد.

در بازی سوم تیم ملی ایران به دنبال یک معجزه بود. تفاضل گل پرو مثبت دو بود و ایران منفی سه. یک پیروزی با اختلاف سه گل می توانست تفاضل ایران را صفر کند و تفاضل پرو را منفی یک! ایران با چنین سودایی بازی را آغاز کرد. ایران دو تغییر بزرگ داشت. حسن روشن از همان ابتدا به جای غفور جهانی در کنار حسین فرکی قرار گرفته بود و در دفاع هم جواد الله وردی جانشین آندرانیک اسکندریان شده بود. آندرانیک در بازی اول یک پنالتی داده بود، در بازی دوم یک گل به خودی زده بود و در بازی سوم هم به خاطر دو اخطاره بودن غایب بود تا در مجموع بازیکن بسیار مفیدی برای تیم ملی باشد! برگ برنده پرو، تئوفیلو کوبیلاس بود. یکی از بهترین ستارگان فوتبال در آمریکای جنوبی. کوبیلاس در بازی اول دو گل به اسکاتلند زده بود و در بازی با ایران هم هت تریک کرد تا در دور مقدماتی با زدن ۵ گل پیشتاز رده بندی گل زن ها باشد. تیم ملی در این بازی دوتا پنالتی دیگر هم تقدیم حریف کرد و در نهایت با نتیجه ۴ بر یک به حریف باخت و با دو گل زده و ۸ گل خورده از رقابت ها کنار رفت. در حالیکه از این ۸ گل، ۴ گل را از نقطه پنالتی دریافت کردیم و یک گل هم خودمان به خودمان زدیم!

منصفانه بگوییم بازی ایران مقابل پرو حتی از بازی ایران مقابل اسکاتلند هم بهتر بود اما حرفه ای گری حریف موجب شد تا ما شکست غیرمنصفانه سنگینی را متقبل بشویم. جالب این که در بازی دیگر این گروه اسکاتلند هم یک مأموریت غیرممکن داشت یعنی شکست دادن هلند با اختلاف سه گل. جالب این که در بازی، در دقیقه ۶۰ اسکاتلند سه بر یک از هلند پیش افتاده بودند و سایه حذف بر روی هلند افتاده بود.که هلند یک گل می زند و بازی در نهایت با نتیجه سه بر دو به نفع اسکاتلند به پایان رسید.

جالب است بدانید که بازی با ایران موجب شد دو فوروارد پرو و هلند با هت تریک های خود، مدعیان اصلی آقای گلی مسابقات باشند. رابی رنسن برینگ و تئوفیلو کوبیلاس. در نهایت هردو با ۵ گل زده به طور مشترک در جایگاه دوم قرار گرفتند و ماریو کمپس آرژانتینی با شش گل زده آقای گل مسابقات شد. ۴ گل از ۵ گل رنسن برینگ روی ضربات پنالتی به دست آمده بود.

جالب تر اینجاست که پرو با صلابت قهرمان این گروه شد. با دو برد و یک تساوی و ۷ گل زده و دو گل خورده. اما در مرحله دوم سه شکست تقبل کردند و بدون گل زده و با ده گل خورده با جام جهانی وداع کردند.  بخصوص ۶ گلی که در یک بازی بودار از آرژانتین دریافت کردند تا برزیل از راه یابی به فینال محروم شود.

شکست خورده های مهم ایران در این سه بازی مطمئنا آندرانیک اسکندریان و ناصرحجازی بودند. بخصوص مرحوم حجازی که در ایران در حد یک قهرمان ملی و قابل رقابت با بزرگ ترین دروازه بان های جهان ارزیابی می شد ولی جام را با ۸ گل خورده ترک کرد. و البته حشمت خان مهاجرانی که با تعصب روی نظریه جوانگرایی اش چند چهره با تجربه به دردبخور را از جام جهانی محروم کرد و نتایج خوبی هم نگرفت. در همین جام جهانی ۷۸، نماینده آفریقا یعنی تونس توانست سه بر یک مکزیک را شکست دهد و یک تساوی بدون گل مقابل آلمان مدافع عنوان قهرمانی به دست بیاورد. اما ایران نتوانست به موفقیت چندانی برسد. غلامحسین مظلومی، علیرضا عزیزی، قلیچ خانی، صفر ایرانپاک و رضا عادلخانی از غایبین تیم ملی در این جام بودند که خب هرکدامشان به دلایلی از ترکیب دور ماندند.

مثلا عادل خانی مصدوم شده بود و قلیچ انی هم بعد از آزادی از زندان به آمریکا رفته بود و تمایل مهاجرانی برای بازگشت او به تیم ملی با مخالفت پروین و حجازی روبه رو شده بود. مهاجرانی بیش از حد لزوم روی سه کشف اصلی خود یعنی حسن نظری، ابراهیم قاسمپور و حسن روشن قمار کرده بود اما روشن با مصدومیت دست به گریبان بود و نظری و قاسمپور هم در هیاهوی جام جهانی درخشش خاصی نداشتند.  تیم ملی ایران در جام جهانی ۷۸، نیمکت مطمئنی نداشت. شجاعی، قشقاییان، بشکار، فریبا، مجدتیموری، نورایی،کربکندی و… از چهره های نیمکت ایران بودند که هیچ کدامشان توانایی درخشش احتمالی در این مسابقات را نداشتند. مهاجرانی بعدها با حسرت از سرمایه فوتبال ایران در دهه ۸۰ میلادی یاد می کند که دیگر دسترسی به آنها نداشت. بازیکنانی مثل محمدخانی، درخشان، ابطحی، چنگیز، علیدوستی، پنجعلی و… ستاره های نسل بعدی فوتبال ایران که خب پای تحریم ها و تصمیم های غلط مدیران سوختند.