روزی روزگاری، تیم ملی

برای همه کسانی که عصر روز 8 آذر 1376 را درک کرده اند، فوتبال ملی ایران تعریف متفاوتی دارد. سال هاست که در یادآوری آن روز، رخدادها، خاطره ها، آدمها، واکنشها و تصویرها را ورق زده ایم و هرچند دلنشین و دلپذیر و وصف نشدنی، اما مکرر است. اما یک نکته بارز این میان وجود دارد. 8 آذر 76، نقطه تغییر تعریف فوتبال ملی و تا حتی خود فوتبال، برای همیشه در ایران است. آن روز، فوتبال رسما وارد خانه های همه ایرانیان شد. چه آنها که از فرط روشنفکری، فوتبال را افیون جماعت لمپن پرولتاریا میدانستند و چه آنها که فوتبال برای شان ابزاری مقطعی برای بهره برداری و خودنمایی و مردمی نمایی بود. حتی جریان ورود پول و تبدیل فوتبال صرفا آماتور ایران به یک ورزش نیمه حرفه ای ناقص، که از 5 سال پیشتر آغاز شده بود، وارد مجرایی منطقی تر و چشمگیرتر شد. اما با همه این تفاسیر یک اتفاق دیگر هم افتاد.

تا پیش از حماسه ملبورن، تیم ملی فوتبال ایران، البته با برتری نسبی محسوس، چیزی مثل سایر تیم های ملی سایر رشته های ورزشی بود. توجهی اگر بدان جلب می شد، تنها در حوالی تورنمنت های مهم مثل جام ملت ها و بازی های آسیایی بود حتی مقدماتی المپیک هم تا همان اندازه مورد توجه قرار نداشت. شوری برمی خاست از چندماه مانده به مسابقات تا آخرین روز حضور تیم و فرو می نشست تا تورنمنت بعدی. فوتبال در بازی های باشگاهی و با فاصله معنی دار، به استقلال و پرسپولیس محدود می شد. اما فرایندی که از جام ملت های 96 امارات تا لحظه دمیدن سوت پایان توسط ساندرو پل در ملبورن کریکت گراند رخ داد، باعث نوزایی «تیم ملی» با یک نگاه جدید، یک تعریف جدید و یک فوج هوادار جدید شد.

از آن مقطع تا به امروز، همزمان با توسعه همه جانبه (هرچند معیوب) فوتبال در ایران، تیم ملی، راه مستقلش را از باشگاه ها جدا کرد. اگر تا مدت ها، اصحاب شهرت و قدرت برای اینکه جانب هیچ کدام از سرخابی ها را از دست ندهند، می‎گفتند: «ما طرفدار تیم ملی هستیم»، از آن تاریخ به بعد، تیم ملی، هواداران اختصاصی خود را پیدا کرد که در میان مردم می زیستند و شاید همه فوتبال برای شان در مسابقات ملی خلاصه می شد.

این ملی بودن و یکپارچگی ایجاد شده میان آحاد مردم حول یک محور خاص، بی اغراق توانست در مقاطعی باعث ایجاد وحدت ملی و حس تعلق ملت به یکدیگر را ایجاد و تشدید کند. آنهایی که پس از پیروزی ایران بر مراکش و مساوی برابر پرتغال در همین جام جهانی گذشته به خیابان ها آمدند، ماکت کوچکی از شور عظیم منتشر شده در غروب 8 آذر 76 را به نمایش گذاشتند. توجه کنید، آنچه امروز به عنوان یک پدیده پذیرفته شده پس از هر پیروزی ملی در هر رشته ای، کف خیابان های ایران رخ می دهد، در سال 76 نوعی تابوشکنی محسوب می شد. درآمیختگی همه اقشار جامعه و برداشته شدن حجاب و فاصله میان حاکمان (از مقامات عالی تا افسران راهور)، شادی وصف ناپذیر عمومی و آرامش و امنیت جاری در متن و بعد از آن رویداد اجتماعی، همه به یمن میلاد مولود زیبایی بنام «تیم ملی فوتبال ایران» بود.

مثل هر پدیده دیگری در این مملکت که به ثمر می نشیند و به کامیابی می رسد (حالا به هر دلیل)، این نوزاد هم پس از تولد، هزار مدعی پیدا کرد. در پس 21 سال از آن اتفاق، «فوتبال ملی» ایران، دستخوش فراز و فرودهای بسیاری شده است. به بهترین عنوان جام ملت ها پس از انقلاب رسیده، سه بار دیگر به جام جهانی رفته، با بزرگان دنیا رخ به رخ شده، بهترین جایگاه در رنکینگ فیفا را بدست آورده و و و... اما آنچه ناراحت کننده و نگرانی آور است، کمرنگ شدن وجهه «ملی» آن طی سال ها و به ویژه در سالیان اخیر است.

تیمی که می توانست (و می‎تواند) موثرتر از هر عامل دیگری به ایجاد وحدت و همدلی و یکپارچگی ملی کمک کند، در سایه رفتارهای خودسرانه و کینه توزانه، هر روز از جایگاه رفیع ملی خود فاصله گرفته و به ملک شخصی شدن نزدیک می شود. بارها درباره علل و عوامل چون و چرای این اتفاق گفته و شنیده شده، اما آن شور ناب و عشق خالص و گستردگی دلهای تپنده برای تیم ملی، بی گمان دیگر وجود قابل لمسی ندارد. و این نیست جز حاصل بی کفایتی سکاندارانی که با «برون سپاری» تیم ملی فوتبال ایران، دسته جمعی به پابوس مقامات بین المللی می روند تا چندصباحی بیشتر بمانند.

8 آذر 1376، برای من که آن زمان جوانی 21 ساله بودم، حالا و از پس ایام، چیزی فراتر از فوتبال است. هنوز آرزو می کنم یکبار دیگر در میانه هم افزایی شوق جماعتی که آن عصر و غروب در خیابان ها بودند قرار بگیرم و قلبم به تپش بیفتد از جریان سیال «ملت ایران». کاش کسی بجنبد و جلوی اضمحلال این حس ناب را (توسط دست اندرکاران تیم ملی) بگیرد. آنهایی که آن روز را درک کردند می دانند، نیرویی که مردم را به خیابان‍ ها کشاند تا پایکوبی کنند و به ایرانی بودن شان ببالند، در برابر سانتی مانتالیسم جاری در مردم پس از دیدار با مراکش، همچون پدید آمدن گردباد برابر وزش نسیم است. یادش بخیر...